vitaminler, Genellikle taze besinlerde bulunan, vücutta eksikliği çeşitli hastalıklara yol açan, organizmaya besin veya ilaç olarak dışarıdan sağlanan maddelere verilen genel ad.(TDK)

vitamin sözcüğü Polonyalı, biyokimyacı Casimir Funk tarafından 1912'de kullanılmıştır. Vita Latince, hayat demektir, -amin son eki ise amin sözcüğünü kastetmektedir. Zira o dönemde tüm vitaminlerin amin oldukları sanılmaktaydı. Bugün bunun yanlış olduğu bilinmektedir.

vitaminler besinlerimizde bulunmadığı zaman, metabolizmada bozukluklara yol açabilirler. vitaminler vücudun sağlıklı gelişimi, sindirim fonksiyonları, enfeksiyonlara karşı bağışıklık kazanması açısından oldukça gereklidir. Ayrıca vücudumuzun karbonhidrat.html class=terimlink target=_blank>karbonhidrat, yağ ve proteini kullanmasını da sağlarlar.

vitaminler vücutta "yakılmaz", yani vitaminlerden doğrudan enerji (kalori) alınmaz. Vücut, her vitaminden gerekli olan miktarın kan dolaşımında sürekli mevcut olmasını sağlar. Suda çözünen vitaminlerin fazlası vücut sıvıları ile atılırken, yağda çözünen vitaminlerin fazlası ise yağ dokusunda depolanır. Depolandıkları için yağda çözünen vitaminlerin aşırı dozu zararlı olabilir. Özellikle vitamin A ve D'nin tüketiminde dikkatli olmak gerekir. vitaminler bütün hücrelerde az miktarda depolanır. Bazı vitaminler ise büyük ölçüde karaciğerde depolanır. Örneğin karaciğerde depolanan A vitamini hiç vitamin almayan bir kişiye 5-10 ay kadar yetebilir ve karaciğerin D vitamini deposu dışarıdan hiç D vitamini almayan bir kişi için genellikle 2-4 ay kadar yeterlidir.

Suda çözünen vitaminlerin vücutta depolanma oranı nispeten düşüktür. Bu, özellikle B vitaminlerinin birçoğu için geçerlidir. B kompleks vitaminleri eksik alan bir kişide bu eksikliğin belirtileri bazen birkaç günde ortaya çıkar. B12 vitamini bunun dışındadır, çünkü B12'nin karaciğerdeki deposu kişiye bir yıl veya daha uzun süre yetebilir. Suda çözünen bir başka vitamin olan C vitamininin yokluğu birkaç haftada belirtilerin ortaya çıkmasına yol açabilir. C vitamini eksikliğinden kaynaklanan skorbüt hastalığı ise 20-30 hafta içinde ölümle sonuçlanabilir.

vitamin türleri

Herkes tarafından bilinen 13 vitamin vardır. Bunlar temelde, yağda çözünenler ve suda çözünenler olarak iki gruba ayrılır:

yağda çözünenler

Dört vitamin türü, yağda çözünebilir ve bu sayede vücudun yağ dokusunda depolanırlar. Bunlar: A vitamini, D vitamini, E vitamini ve K vitamini.

vitamini_.28Retinol.29 name=A_vitamini_.28Retinol.29>

A vitamini (Retinol)

A vitamini (Retinol veya retinol portakal, yeşil sebze ve havuçlarda bulunan, göz ve solunum yollarının mukoz zarlarının bakımından sorumlu olan bir vitamindir. Ayrıca görsel pigmentlerin de içeriklerindendir. Yetersizliğinde gece körlüğü görülebildiği gibi enfeksiyon riski, özellikle mukoz zarlarda, artar.

vitamini_.28Kolekalsiferol.29 name=D_vitamini_.28Kolekalsiferol.29>

D vitamini (Kolekalsiferol)

D vitamini (Kolekalsiferol) veya antiraşitik faktör, yağlı balık ve süt ürünlerinde bulunan, kalsiyum metabolizması ve kemik oluşumunda görev alan bir vitamindir. Yetersizliğinde yetişkinlerde osteomalazi görülür.

vitamini name=E_vitamini>

E vitamini

E vitamini veya tokoferoller ayçiçek yağı ve yer fıstığı gibi gıdalarda bulunur. antioksidandır. Yetersizliğinde anemi görülebilir.

vitamini name=K_vitamini>

K vitamini

K vitamini, yeşil sebze, çay ve ciğerde bulunan ve kan pıhtılaşmasında önemli bir yeri olan bir vitamindir. Yetersizliğinde pıhtılaşmada sorunlar, aşırı kanama ortaya çıkabilir. K₁ vitamini (filoquinon) yeşil sebzeler tarafından üretilir, fotosentez için kofaktördür. K₂ vitamini (menaquinon)barsaklardaki bakterilerce üretilir ve bakterilerin enerji transfer reaksiyonlarında rol alır.

Suda çözünenler

Diğer dokuz vitamin türü ise suda çözünür ve pek çoğu vücutta depolanmaz. Bunlar: C vitamini, Tiyamin (B₁), Riboflavin (B₂), Niyasin (B₃), Pantotenik asit (B₅), Piridoksin (B₆), Kobalamin (B₁₂), Biyotin, Folik asit (folacin).

vitamini_.28Askorbik_asit.29 name=C_vitamini_.28Askorbik_asit.29>

C vitamini (Askorbik asit)

C vitamini veya askorbik asit, turunçgiller, koyu yeşil sebzeler ve patateslerde bulunan ve kollajen sentezinde yer alan, antioksidan bir vitamindir. Ayrıca demir emilimini de olumlu etkiler. Yetersizliğinde eklem ağrıları, yaraların geç iyileşmesi, skorbüt gibi sorunlara neden olabileceği gibi enfeksiyonlara karşı kişiyi daha zayıf kılar.

vitamini_.28Tiyamin.29 name=B1_vitamini_.28Tiyamin.29>

B₁ vitamini (Tiyamin)

Tiyamin veya B₁, yumurta ve ciğer gibi gıdalarda bulunan, karbonhidrat.html class=terimlink target=_blank>karbonhidratlardan enerji üretilmesine yardımcı olan bir vitamindir. Yetersizliği beri beri hastalığına yol açabilir.

vitamini_.28Riboflavin.29 name=B2_vitamini_.28Riboflavin.29>

B₂ vitamini (Riboflavin)

Riboflavin veya B₂, tahıllar, et ve ciğerde bulunan bir vitamindir. FAD'ın içeriklerindendir. Yetersizliğinde ariboflavinoz görülebilir.

vitamini_.28Niyasin.29 name=B3_vitamini_.28Niyasin.29>

B₃ vitamini (Niyasin)

Niyasin veya B₃, et, balık ve kuruyemişlerde bulunan ve NAD ile NADP koenzimlerinin içeriklerinden olan, solunum için önemli bir vitamindir. Yetersizliğinde pellagra görülebilir.

vitamini_.28Pantotenik_asit.29 name=B5_vitamini_.28Pantotenik_asit.29>

B₅ vitamini (Pantotenik asit)

Pantotenik asit veya B₅, birçok gıdada, özellikle de ciğer ve baklagillerde bulunan önemli bir vitamindir. A vitamininin içeriği olan pantotenik asit, karbonhidrat.html class=terimlink target=_blank>karbonhidrat ve yağ metabolizmasında yer alır. Yetersizliğinde yorgunluk ve uyuşukluk hissedilebilir. B5 vitamini Pantoteneik asit adıyla da bilinir. Doğada çok yaygın olarak canlı her hücrede bulunur. Vücutta depolanmaz, suda eridiği için kolaylıkla atılır. Günlük olarak alınmalıdır. Nemli sıcağa, oksidayon ve redüksiyona dayanıklı olmasına karşın asit (sirke, limon), alkali (kabartma tozu) ve kuru ısıya (fırında pişirme) karşı dayanıksızdır. Tahılların içindeki B-3 vitamini öğütülme sırasında % 50 oranında kayba uğrar. Ettekinin 1/3 ü pişirilme esnasında yok olur. B-5 vitaminin Etkisi İnsan için hayati önemi olan maddelerin oluşumuna etkilidir.

• ADP (Adenozin difosfat ) ile birlikte koenzim A yı oluşturur. Bu madde insan yaşamında gerekli olan bir çok işlem için olması şart olan bir enzimdir.

• Enerji üretiminde rol alır ( piruvatın, yağ asitlerinin oksidasyonu)

• Asetilasyon işlemi denilen bir kimyasal olayın yapı taşıdır.

• yağ asitlerinin, kolesterolun, fosfolipidlerin sifingosinlerin yapımını sağlar.

• böbrek üstü bezine etki ederek kortizon gibi steroid hormonların yapımını sağlar. Bu hormonların katkısı ile yaşlanma ve cilt kırışıklıkları üzerine olumlu etkiler yapar.

• Antistres özelliği ile ruhsal yapı üzerine etkilidir.

• sindirim sisteminin işleyişine katkı sağlar.

• kandaki alyuvarların ve savunma maddelerinin yapımına faydalıdır. B-5 vitaminin Eksikliği Doğada bol olduğu için eksikliğine pek rastlanmaz. Ayrıca bir miktar barsaklarda da yapılmaktadır. Eksiklik rafine ve işlenmiş yiyeceklerle beslenme ile antibiyotik etkisiyle barsak bakterilerinin de ölmesi sonucu ortaya çıkar.

• Halsizlik, bitkinlik ve yorgunluk hissi ilk oluşan yakınmadır.

• Topuklarda yanma ve ağrı,

• mide asitlerinde azalma ile iştahsızlık, kusma, barsak bozuklukları ve krampları gibi sindirim şikayetleri,

 • Ruhsal güçsüzlük, strese dayanıksızlık, isteksizlik, uykusuzluk, depresyona gidiş yakınmaları,

• kan şekerinde düşme, ellerde titreme, kalp çarpıntısı,

• cilt bozuklukları, akne oluşumu,

• Tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları,

• Alerjik yakınmalarda artış,

• Büyüme üzerine olumsuz etkiler,

• Hayvanlarda tüylerin beyazlaşması ( İnsanlarda ? ) görülebilir. B-5 vitaminin Fazlalığı İdrarla atıldığı için vücutta birikmez. Toksik etkisi gözlenmemiştir. İshal ve diş hassasiyeti yapabilir. B-5 vitaminin Tedavide Kullanımı Bir çok nedene yönelik kullanılmış ve hala da kullanılmaktadır. Bazı konularda kullanımı tartışmalıdır. Tek başına tedavi edici yönünden daha çok tedaviye destek amacıyla kullanılması uygun olacaktır.

• Allerji tedavilerine destek amacı ile,

• Stres ilişkili ruhsal sorunlar,

• Sindirim problemleri, özellikle iştahsızlık ve kolit hastalığında,

• Yanık tedavisine destek için,

• alkol kullanımının fazla olduğunda kullanılmaktadır. B-5 vitamini Gereksinimi Günlük gereksinim için kesin rakam vermek zordur, kişilerin özel durumları sonucu değişik miktarlara gereksinimi olabilir. Fakat minimal fonksiyonlar için 6-10 mg. olduğu söylenebilir. Normal bir beslenme ile bu miktar kolaylıkla karşılanabilir. Yaş mg / gün 0 - 3 2 - 3 4 - 6 3 - 4 7 - 9 4 - 5 10 - 12 5 - 7 Erişkinler 6 - 10 B-5 vitaminin Doğal Kaynakları Anne ve inek sütündeki miktarlar bebekler için yeterlidir. karaciğer, böbrek, yumurta sarısı, mayalar, buğday, kepek ve bazı sebzeler bu yönden zengindir. Şeker, tereyağı, nişasta, makarna, margarin de bulunmaz. Donmuş gıdalar çözülürken B-5 vitamini de bozulur. Normal pişirmeden etkilenmez fakat 100 derecenin üstüne çıkılınca harap olur. Kaynak 100 gr.da mg.olarak karaciğer 7.7 Kımızı et 0.5 -1.0 Tavuk 1.0 Yumurta 1.6 Ekmek 0.5 Sebze 1.0 İnek sütü 0.3

vitamini_.28Piridoksin.29 name=B6_vitamini_.28Piridoksin.29>

B₆ vitamini (Piridoksin)

Piridoksin veya B₆ et, sebze ve tahıllarda bulunur ve protein metabolizmasındaki 60'dan fazla enzime koenzimdir. Yetersizliğinde anemi, ağız ve gözlerde yara görülebilir.

vitamini_.28Kobalamin.29 name=B12_vitamini_.28Kobalamin.29>

B₁₂ vitamini (Kobalamin)

Kobalamin veya B₁₂ ciğer, balık ve süt ürünlerinde bulunan ve dna metabolizmasında koenzim olarak yer alan bir vitamindir. Alyuvarların olgunlaşmasında da gereklidir. Yetersizliğinde anemi ve kilo kaybı görülebilir.